Ψάρεμα και λογοτεχνία

Ψάρεμα και λογοτεχνία

Ο Παναγιώτης είναι ψυκτικός και έχει τελειώσει το λύκειο. Ο Δημήτρης έχει βγάλει το δημοτικό, είναι χασάπης ενώ ο Γιάννης, αν και λογιστής με μάστερ στην Αγγλία, δεν έχει και την καλύτερη σχέση με τα βιβλία… Αυτό είναι το επίσημο μορφωτικό επίπεδο της παρέας με την οποία πηγαίνω ψάρεμα. Αν κάποιος κάνει το λάθος όμως και μπερδέψει το μορφωτικό επίπεδο και τις γραμματικές γνώσεις με την πραγματική καλλιέργεια της παρέας μου, πάει… την πάτησε.

psarema-logotexnia-12

Πολύ απλά γιατί οι παραπάνω τύποι παίζει να έχουν διαβάσει και κριτικάρει περισσότερη ψαρευτική λογοτεχνία από ο,τι εκείνος θα διαβάσει σε όλη του τη ζωή. Τι εννοώ ψαρευτική λογοτεχνία; Μήπως λογοτεχνία για το ψάρεμα; Μήπως λογοτεχνία στο ψάρεμα; Και τα δυο εννοώ. Τα τελευταία χρόνια μια πλειάδα συγγραφέων έχει συντροφεύσει τις εξορμήσεις μας, από τον Χεμινγουεϊ και τον Μέλβιλ έως τον Εξουπερύ και τον Πάβελ. Τι στο καλό σημαίνουν όλα αυτά; Διαβάστε το σημερινό άρθρο το οποίο πολύ απλά αποδεικνύει πως η πραγματικά σπουδαία παγκόσμια λογοτεχνία είναι διαχρονική και έχει γραφτεί για όλους. Κομμάτι αυτής της σπουδαίας λογοτεχνίας, μάλιστα, μπορεί να διαβαστεί «αλλιώς» από όσους έχουν περάσει μεγάλο μέρος της ζωής τους… ψαρεύοντας.




Η αγία αψαρία

psarema-logotexnia-10

Η ιδέα μας καρφώθηκε κατά τη διάρκεια μιας χαρακτηριστικής αψαρίας. Οι ώμοι μας είχαν πιαστεί από τις βολές, είχαμε δοκιμάσει ο,τι τεχνητό υπάρχει από βυθό έως επιφάνεια, είχαμε πει ό,τι βρισιά ξέραμε και πλέον αφού το σκοτάδι είχε πέσει για τα καλά μαζευτήκαμε σε έναν βράχο να πούμε τον πόνο μας.

psarema-logotexnia-11Ο Δημήτρης, ο οποίος έρχεται πιο πολύ για την παρέα και ελάχιστα για το ψάρεμα από οποίο πλέον χορτασμένος δεν περιμένει και πολλά, ως συνήθως άνοιξε το ψυγειάκι της παρηγοριάς. Μπύρες παγωμένες, φρουτάκια. Όπου και να πάμε σαν τον Άτλαντα στην πλάτη του κουβαλά το πλαστικό ψυγείο με τα «εποχιακά», όπως λέει γελώντας κάτω από τα μουστάκια του. Πίναμε τη μπύρα μας σε μια απόλυτη σιγαλιά, η θάλασσα και τα πλάσματά της λες και βάλθηκαν να σιωπήσουν και να κοιμηθούν όλα την ίδια στιγμή. Άπνοια, ησυχία, σβήσαμε τους φακούς και το μόνο που βλέπαμε ήταν το μαύρο του νερού, το στερέωμα του ουρανού και την καύτρα του τσιγάρου του Παναγιώτη να μπερδεύεται στο τοπίο σαν αλλόχρωμο παράξενο αστέρι που αναβοσβήνει. «Λοιπόν», είπα εγώ «κάπως έτσι θα ταξίδευε ο γέρος του Χέμινγουεϊ προσπαθώντας να μην κόψει τη πετονιά του ο ξιφίας στη νουβέλα εκείνη. Σε μια τέτοια τέλεια θάλασσα». Ο Γιάννης ρώτησε τι διάολο είναι ο «γέρος του Χέμινγουεϊ».


psarema-logotexnia-13Του εξήγησα πως ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ, νομπελίστας συγγραφέας -και περίφημος καυγατζής μποξέρ-, έχει γράψει ένα περίφημο μικρό βιβλίο (νουβέλα) που μιλάει για την ιστορία ενός γέρου ψαρά. Ο γέρος ανοίγεται στη θάλασσα και μετά από μέρες αψαρίας πιάνει έναν τεράστιο ξιφία. Το ψάρι είναι τόσο μεγάλο που δεν μπορεί να το ανεβάσει στη βαρκούλα του, οπότε το δένει στα πλάγια. Ώσπου έρχονται οι καρχαρίες ο ένας μετά τον άλλο…Η νουβέλα μιλάει για το τι τράβηξε ο γέρος μέχρι να φτάσει στη στεριά παλεύοντας με τους καρχαρίες και με την τύχη του, με την φτώχεια και τις σκέψεις του. Το βιβλίο «ο Γέρος και η Θάλασσα» είναι από τα σπουδαιότερα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. «Το έχεις να το διαβάσουμε;», ρώτησε ο Παναγιώτης. Και έτσι άρχισαν όλα.



Έρνεστ Χέμινγουεϊ : « Ο Γέρος και η Θάλασσα»

psarema-logotexnia-5

Πέρασαν δυο-τρεις εβδομάδες και το βιβλίο από χέρι σε χέρι είχε διαβαστεί από όλους. Τότε ξεκίνησαν τα «δύσκολα». Ο συγγραφέας επίτηδες αφήνει το τέλος του βιβλίο «ανοιχτό» και αυτό προκαλεί μπελάδες ερμηνευτικούς. Τι έγινε τελικά; Να δείτε στο ψάρεμα καυγάδες και επιχειρήματα να φεύγουν μαζί με τις βολές τεχνητών, να δείτε αναλύσεις που τέλειωναν με μπινελίκια…Μια ωραία ατμόσφαιρα. Πέρα από την πλάκα, κάτι είχε αλλάξει: μιλούσαμε όλοι μέσα από έναν κοινό «κώδικα», μιλούσαμε για μια εμπειρία που παρόλο δεν τη ζήσαμε μαζί, την είχαμε μοιραστεί μέσα από τις σελίδες.

psarema-logotexnia-4Και όταν μετά από καιρό βρεθήκαμε και πάλι στον ίδιο βράχο τότε μιλώντας όμορφα και σιγανά καταλάβαμε πως είχαμε διαβάσει ένα αριστούργημα το οποίο δεν θα ξεχνούσαμε ποτέ. Το διαφορετικό μας κοινωνικό και μορφωτικό επίπεδο, η διαφορετική σχέση που είχε ο καθένας με το βιβλίο, από μηδενική έως επαγγελματική δεν μας εμπόδισε ούτε για μια στιγμή να καταλάβουμε από κοινού τη σπουδαία ιστορία που είχαμε «ζήσει». «Ο γέρος και η θάλασσα» είναι ένα μικρό βιβλίο λίγων σελίδων με στρωτή και δίχως δυσκολίες γραφή που μπορεί ο καθένας να διαβάσει. Πιστεύω όμως ότι μόνο όσοι έχουν περάσει ατέλειωτες ώρες ψαρεύοντας μπορούν να το καταλάβουν βαθιά…


Ότα Πάβελ : «Μια ζωή ψαρεύοντας»

psarema-logotexnia-2

Πολύ συχνά στις ψαρευτικές μας αποδράσεις η κουβέντα γυρνάει «στα παλιά». Θυμόμαστε με ιδιαίτερη νοσταλγία παλιές ψαριές και παλιές παρέες. Θείους, παππούδες, νεκρούς και ζωντανούς, φίλους που έφυγαν και φίλους που έμειναν. Τοποθεσίες που έχουν να κάνουν με το μεγάλωμά μας σε έναν τόπο που μας έδεσαν για πάντα μαζί του. Η δική μου παρέα είχε πλέον διαβάσει αρκετά και καθώς μιλούσαμε για τα παλιά, σαν αστραπή μου ήρθε στο νου ένα βιβλίο που μου είχε δώσει ένας αγαπημένος φίλος συγγραφέας. Πρόκειται για το βιβλίο «Μια ζωή ψαρεύοντας» του Τσέχου πολύ γνωστού στην πατρίδα του συγγραφέα και ψαρά, Ότα Πάβελ.

psarema-logotexnia-6Ο Πάβελ γεννήθηκε στην Πράγα. Στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο οι Ναζί έστειλαν τον πατέρα και τους δυο αδερφούς του σε στρατόπεδα συγκέντρωσης εξαιτίας της Εβραϊκής τους καταγωγής. Ο μικρός Ότα από μια παρεξήγηση σώθηκε και έμεινε με την μητέρα του. Από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης τα αδέρφια του δεν γύρισαν ποτέ ενώ ο πατέρας του, αν και επέστρεψε, ήταν μια ζωή καταρρακωμένος σωματικά και ψυχολογικά. Ο ίδιος ο Ότα αν και τα κατάφερε καλύτερα στη ζωή του, (έγραφε αθλητικό ρεπορτάζ αλλά και λογοτεχνία) στο τέλος κύλησε προς το σκοτάδι. Χρειάστηκε να κλειστεί σε ψυχιατρείο. Περνούσε την μέρα του μέσα στον δύσκολο κόσμο της παράνοιας όμως κάτι θαυμαστό συνέβαινε. Κάθε τόσο είχε διαλλείματα κατά τα οποία το μυαλό του ήταν καθαρό σαν κρύσταλλο. Και τότε σκεφτόταν τις ομορφότερες στιγμές στη ζωή του. Και ποίες ήταν αυτές; Ήταν τα ψαρέματα που είχε κάνει μικρός με τον πατέρα και τον θείο του, με φίλους και γνωστούς αγαπητούς. Έγραψε πολλές μικρές ιστορίες για αυτά τα ψαρέματα και τις καλύτερες από αυτές μπορεί να βρει κανείς στο βιβλίο «Μια ζωή ψαρεύοντας».

Το βιβλίο αυτό είναι ακόμα πιο «εύκολο» από το «Ο γέρος και η θάλασσα» γιατί αποτελείται από μικρές, αυτοτελείς ιστορίες λίγων σελίδων η κάθε μια. Διαβάζουμε όποτε έχουμε κέφι για τους μεγάλους λούτσους, για τις μπριάνες και για εκείνο το πονηρό χέλι που κατάφερε να την σκαπουλάρει. Και όσο το βιβλίο προχωράει, το σκοτάδι έρχεται. Ο Ότα Πάβελ μέσα από τις ιστορίες του αφηγείται σιγά σιγά την έλευση του φασισμού και του πολέμου….


Χέρμαν Μέλβιλλ: «Μόμπυ Ντικ»

psarema-logotexnia-3

Η παρέα μας πλέον, μετά από τόσο καιρό, έχει γίνει σκληροπυρηνική και διαβάζει πραγματικά μεγάλα και «δύσκολα» κείμενα για…τολμηρούς αναγνώστες. Ξέρετε, πολλοί ψαράδες είναι προληπτικοί. Πιστεύουν σε γρουσουζιές και σε μάτια και αλίμονο αν βρεθεί κάποιος να μας ευχηθεί «καλή ψαριά». Έχουμε και εμείς έναν, δεν λέω ονόματα. Λοιπόν αυτουνού του ενός του είχε κολλήσει πως σε μια συγκεκριμένη ρηχοπατιά, ένα συγκεκριμένο λαβράκι του έκοβε κάθε φορά τα τεχνητά επιφανείας. Είχε χάσει δυο τεχνητά, ένα popper και ένα wtd και έλεγε πως και τα δυο τα είχε κόψει το ίδιο λαβράκι. Εμείς βέβαια τον είχαμε πιάσει στο δούλεμα και είχαμε βγάλει και όνομα στο φανταστικό λαβράκι, το λέγαμε «Μπούντουκα», τρέχα γύρευε γιατί.

psarema-logotexnia-7Μια μέρα πήγαμε στην ίδια ρηχοπατιά. «Ρε, να δείτε πως σήμερα ο Μπούντουκας θα μου κόψει κι άλλο τεχνητό», είπε ο καλός μας ο φίλος. Εμείς πιάσαμε τις μούντζες και το δούλεμα. «Θα μου κόψει και θα τον πάρει και θα τον σηκώσει». Ένα λαβράκι ρε παιδιά είχε όλη η θάλασσα και αυτό έφταιγε…Τελοσπάντων. Να μην πολυλογώ πως ξανά ο φίλος μας χάνει τεχνητό πάνω σε ένα δυνατό φευγιό ενός ψαριού. Είχε αφήσει τα φρένα δυσανάλογα ανοιχτά (για ρηχοπατιά με διάσπαρτα μονόπετρα) με αποτέλεσμα το ψάρι να τριφτεί στα βράχια και να κόψει το νήμα. Ο φίλος μας τότε έγινε έξω φρενών. Άρχισε να χτυπιέται και να βρίζει, να κατεβάσει θεούς και δαίμονες. «Θα σε πιάσω ρε Μπούντουκα. Θα σε πιάσω και θα σε φάω ζωντανό ρε @#[email protected]# και θα σου [email protected]#[email protected]# και @#@!# την [email protected]#[email protected]#$#@$» κτλ κτλ κτλ.

psarema-logotexnia-8«Ρε συ», είπα εγώ που δεν ήθελα να αφήσω τέτοια ευκαιρία να πάει χαμένη. «Κάνεις όπως θα έκανε ο καπετάνιος Άχαμπ όταν έχασε τη φάλαινα». Αυτό ήταν η αρχή για να διαβάσει η παρέα το πιο «βαρύ» λογοτεχνικό βιβλίο μέχρι σήμερα. Είναι το περίφημο έργο του αμερικανού συγγραφέα Μέλβιλλ που μιλάει για την μεγάλη περιπέτεια του καπετάνιου Άχαμπ και του πληρώματος του οι οποίοι θέλουν να πάρουν εκδίκηση από μια σατανική λευκή φάλαινα. Την φάλαινα αυτή που τους βύθισε το ένα τους πλοίο και έκοψε το ένα πόδι του καπετάνιου, την κυνηγούν σε όλα τα μήκη και πλάτη των θαλασσών ώσπου οι κυνηγοί μετατρέπονται και οι ίδιοι σε πλάσματα σατανικά. Μια μάχη που έχει αφήσει ιστορία μιλάει για το πώς η εκδίκηση είναι κάτι δίχως νόημα που σπρώχνει τους πάντες στον όλεθρο και τον χαμό…


Χάρτινο ψάρεμα

psarema-logotexnia-9

Τα βιβλία δεν είναι της μόδας. Της μόδας είναι να καταπίνουμε αμάσητη τροφή, εικόνα ήχο, σαν τα ζόμπι. Κι όμως τα βιβλία είναι εκείνα που πραγματικά ελευθερώνουν και ασκούν τη σκέψη μας. Διαβάζοντας ο Παναγιώτης έφτιαξε με τον νου του, από το μηδέν, τη βάρκα του γέρου και τον ξιφία.

psarema-logotexnia-14
Ο Γιάννης ακόμα γελάει με το πάθημα του Ότα να το παίξει καλύτερος ψαράς από τον γείτονά του για να εντυπωσιάσει μια ομορφούλα της ενορίας. Ο Δημήτρης ακόμα αφηγείται με τρόμο την τρέλα του καπετάνιου Άχαμπ λίγο πριν μπήξει το καμάκι του στην μισητή εχθρό του, την ανίερη φάλαινα μέσα σε μια απόλυτη καταιγίδα. Και όλοι μαζί τα συζητάμε αυτά και ταξιδεύουμε. Κάντε τον κόπο και πιάστε ένα από τα βιβλία που αναφέραμε. Κλείστε το χαζοκούτι, γυρίστε την πλάτη στα κανάλια και ξεκινήστε το ταξίδι, το περιπετειώδες ψάρεμα και την περιπλάνηση στις θάλασσες μέσα από τις τυπωμένες σελίδες ενός βιβλίου. Αυτά που μαθαίνει κανείς στην πορεία δεν θα τα μάθει πουθενά αλλού. Θα δείτε πως την επόμενη φορά που θα βρεθείτε κοντά στην «γαλανή» η συνάφεια μαζί της θα έχει μεγαλώσει…




banner spinninganglres

Categories: Διάφορα

About Author

Γιώργος Τυρίκος-Εργάς

Ο Τυρίκος Εργάς Γιώργος έχει γεννηθεί στην Κάλυμνο το 1982. Από τότε που θυμάται τον εαυτό του το πάθος του ήταν τα βιβλία και το ψάρεμα. Έχει σπουδάσει Αιγυπτιακά Ιερογλυφικά, Ασσυριολογία και Συγκριτική Γραμματολογία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό (Παν. Κύπρου, Notre Dame, Σορβώννη-Paris 3) και είναι διδάκτορας Λαογραφίας του Παν/μιου Ιωαννίνων. Πρόσφατα ανέλαβε Research Assisant στο Τμήμα Ανθρωπολογίας του Παν/μου του Durham. Έχει γράψει πολλά βιβλία τα οποία αντλούν μεταξύ άλλων τη θεματική τους από τον κόσμο της θάλασσας και των ψαρεμάτων. Το μυθιστόρημα φαντασίας «Η Καινούρια Διαθήκη του Σμου» (εκδόσεις «Πατάκη») εξελίσσεται σε ένα ψαροχώρι που θυμίζει ελληνικό νησί : μάγοι, ψαράδες και φανταστικά πλάσματα συνυπάρχουν και φτιάχνουν αλλόκοτες καταστάσεις. Ανάμεσα στις διακρίσεις των έργων του ξεχωρίζει το τελευταίο του βιβλίο «Αυλητής και Παππουλάνθρωπος : Θρύλοι και Ξωτικά του Αιγαίου» (μαζί με τον Κ. Ζαφειρίου) το οποίο διακρίθηκε στον κατάλογο «White Ravens» της Διεθνούς Νεανικής Βιβλιοθήκης του Μονάχου ανάμεσα στα διακόσια σπουδαιότερα παγκοσμίως για το 2014.